Mersin mi, İl “İçel” mi? — Bir Tarihsel ve Akademik Bakış
Tarih, coğrafya ve kimlik kavramları bazen tek bir kelimede gizli çatışmalara dönüşür. Mersin ile İçel arasındaki isim tartışması da bunun en ilginç örneklerinden biri. Bu yazıda, Mersin ve İçel adlarının nasıl ortaya çıktığını, neden değiştiğini ve bu değişimin toplumsal, kültürel ve akademik anlamlarını ele alacağım.
Tarihsel Kökenler: Mersin ve İçel Nasıl Doğdu?
Mersin’in tarihi, antik çağlara kadar uzanır. Yakın dönemde yapılan arkeolojik kazılar, bölgenin Neolitik dönemlerden itibaren yerleşime açık olduğunu gösteriyor. ([Vikipedi][1]) Osmanlı döneminden önce, kıyı ve hinterland ilişkileri, liman ticareti ve tarımsal üretim gibi faktörler Mersin’in önemini artırmıştı. ([Vikipedi][1])
Ancak 20. yüzyıl başlarında idari yapılanmalarda köklü değişiklikler yaşandı. 1924’te Mersin, bağımsız bir il olarak kabul edildi. ([Akdeniz Gerçek Gazetesi][2]) 1933’te ise Mersin ile çevresindeki topraklar — özellikle Silifke merkezli eski bölge — birleştirilip yeni bir idari yapı olarak “İçel Vilayeti” kuruldu. ([Akdeniz Gerçek Gazetesi][2]) Bu dönemde İçel adı resmi vilayet adı olurken, Mersin ismi daha çok liman/şehir kimliğini temsil etti. ([sinasideveli.com][3])
Bu birleşme, coğrafi ve idari realitelerin yeniden düzenlenmesiydi; ancak halkın gündelik yaşamında Mersin adı çok daha güçlü kalmayı sürdürdü. ([sinasideveli.com][3])
İsim Tartışması: Neden “İçel”? Neden “Mersin”?
“İçel” isminin kökeni coğrafi algıya dayanıyor olabilir. Bazı araştırmalarda, bölgenin Toroslar’ın iç taraflarında yer alan geniş iç alanlarını tanımlamak için “İç‑il / İç‑el” biçiminin kullanıldığı, bunun zamanla “İçel” haline geldiği öne sürülüyor. ([mehmetmazak.net][4])
Öte yandan “Mersin” adı — il merkezi ve liman kenti kimliğiyle — hem halk tarafından hem de dış dünyaya dönük kimlik olarak güçlü bir yankı buldu. ([Vikipedi][5]) Özellikle liman, ticaret, deniz ulaşımı ve uluslararası etkileşim bağlamında “Mersin” ismi hem tanınırlık hem de prestij kazandı. ([ozyarizlem.com][6])
Bu ikili kullanım zamanla kafa karışıklıklarına ve kimlik algısı tartışmalarına yol açtı. Kamu idaresi “İçel” dese de, halk, medya ve günlük dil “Mersin” demeye devam etti. ([sinasideveli.com][3])
2002: “İçel mi Mersin mi?” Sorunsalına Resmî Son
Bu uzun süren isim karmaşası, 28 Haziran 2002’de kabul edilen 4764 sayılı kanun ile son buldu: İçel vilayetinin adı resmî olarak “Mersin” oldu. ([Akdeniz Gerçek Gazetesi][2]) Böylece hem idari belgelerde hem resmi kayıtlarda tek ad kaldı: Mersin.
Bu değişiklik, yalnızca isimsel bir düzenleme değil; aynı zamanda bölgenin kimlik siyaseti, ekonomik görünürlüğü ve kültürel tanınırlığı açısından de ğişimin simgesiydi. ([ozyarizlem.com][6]) Liman ticareti, turizm ve yerleşim açısından Mersin adı, İçel’e göre çok daha işlevsel bulunmuştu. ([ozyarizlem.com][6])
Bugün “İçel” adı resmî kayıtlardan çıkmış olsa da, eski kuşak ve bazı topluluklarda halen nostaljik bir referans olarak canlı. ([sinasideveli.com][3])
Akademik ve Kültürel Tartışmalar: Kimlik, Hafıza, Yerellik
Bu isim değişimi, kimlik ve yerellik tartışmalarını da beraberinde getirdi. Akademik literatürde kent ve bölge kimliği; isim, hafıza ve toplumsal aidiyet ilişkisi bağlamında inceleniyor. “Mersin mi, İçel mi?” sorunsalı, tek bir yer adının arkasında yatan tarihsel dönemleri, idari kararları ve halkın belleğini simgeliyor.
Bazıları için “İçel”, geçmişin bir parçası — daha kırsal, dağınık ve belki de yerel dayanışmayla örülü bir coğrafya; bazıları için de “Mersin”, modernleşme, liman ekonomisi, büyükşehirleşme ve küresel bağların kapısını aralayan bir kentsel deneyim. Bu iki kimlik, aslında bir arada var olmuş — ama 2002’de resmî dilde bir seçimin yapılmasıyla “Mersin” lehine netleşmiş.
Bugün araştırmacılar, benzer isim değişikliklerini hem kimlik politikası hem de toplumsal dönüşüm açısından inceliyor. Bu bağlamda Mersin/İçel örneği, Türkiye’deki birçok kent için bir referans niteliği taşıyor: nasıl kimlik inşa edilir? Hangi dönemsel koşullar isim değişikliğini zorunlu kılar? Halk hafızası resmî kayıtlarla nasıl çatışır?
Sonuç: Mersin mi, İçel mi? Yanıt Net Ama Sorular Yaşıyor
Artık resmî olarak konuştuğumuzda “Mersin” diyoruz. 2002’den itibaren bu isim, ilin, metropoliten belediyenin ve tüm idari yapının adı. ([Akdeniz Gerçek Gazetesi][2]) Ancak “İçel” adının tarihsel, kültürel, toplumsal bellekte taşıdığı anlamlar tamamen silinmiş değil.
Bir isim değişikliği, sadece harita üzerinde yer alan bir etiketten ibaret değildir; bir coğrafyanın kimliğini, geçmişini, kültürel hafızasını da şekillendirir. Mersin/İçel tartışması, bu anlamıyla hem tarihsel bir süreç hem de kimliksel bir dönüşüm örneğidir.
Okuyucuya bir soru bırakayım: Sizce isim değişikliği — örneğin İçel’den Mersin’e — bir yerin kimliğini dönüştürür mü? Yoksa kimlik, yaşayanların belleğinde ve gündelik pratiğinde hâlâ eski adı taşıyorsa, resmi ismin bir anlamı kalıyor mu?
[1]: “Mersin”
[2]: “Mersin’in eski adı ne? İçel neresi? – akdenizgercek.com.tr”
[3]: “Şinasi Develi | İçel isminden Mersin’e dönüşün hikayesi”
[4]: “Mersin ve İçel Adları’nın Kaynağı – Mehmet Mazak”
[5]: “Mersin Province – Wikipedia”
[6]: “Mersin’in Adı Neden İçel Oldu? – Özyar izlem gazeteleri”